Προσωρινή δέσμευσης κατοικίας από τις αρχές για στέγαση προσφύγων. Ευθύνη του κράτους για αποζημίωση ζημιών που προκλήθηκαν από τους πρόσφυγες! Παραβίαση δικαιώματος της περιουσίας

125

ΑΠΟΦΑΣΗ

Dabić κατά Κροατίας της 18.03.2021 (αριθ. προσφ. 49001/14)

βλ. εδώ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Δέσμευση της οικίας του προσφεύγοντος από το κράτος και χρήση της για στέγαση προσφύγων, κατά τη διάρκεια της οποίας προκλήθηκαν ζημιές στην οικία και κλάπηκαν αντικείμενα. Δικαίωμα σε ειρηνική απόλαυση της περιουσίας.

Ο προσφεύγων άσκησε αγωγή κατά του κράτους ζητώντας αποζημίωση για τις ζημιές που του προκλήθηκαν από τους πρόσφυγες που διέμεναν στην οικία του. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο ουσίας  του επιδίκασε ποσό 18.905 HRK ως αποζημίωση.

Στις 31 Αυγούστου 2011, το Ανώτατο δικαστήριο ανέτρεψε την εφετειακή απόφαση. Έκρινε ότι, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, ούτε οι τοπικές αρχές ούτε το κράτος θα μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνο για ζημίες που προκλήθηκαν σε δεσμευθέντα περιουσιακά στοιχεία από τρίτους, συμπεριλαμβανομένων των προσωρινών ενοίκων.

Στις 9 Ιανουαρίου 2014, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Κροατίας απέρριψε την προσφυγή του προσφεύγοντος για παραβίαση του 1ου ΠΠΠ της ΕΣΔΑ και συγκεκριμένα του δικαιώματος της ειρηνικής απόλαυσης της Περιουσίας του.

Το ΕΔΔΑ επισήμανε επίσης ότι βάσει της εγχώριας νομοθεσίας για την προσωρινή δέσμευση της περιουσίας ήταν και η προστασία και η διατήρησή της.  Το Κράτος ήταν εκείνο που αρχικά δέσμευσε την οικία του προσφεύγοντος για τις δικές του ανάγκες σχετικά με την παροχή στέγης σε πρόσφυγες. Το Δημόσιο παραχώρησε την κατασχεθείσα περιουσία του προσφεύγοντος χωρίς τη συγκατάθεσή του για προσωρινή χρήση σε πρόσφυγες οι οποίοι την λεηλάτησαν και της προκάλεσαν ζημιές. Έτσι οι εν λόγω ζημίες και λεηλασίες δεν μπορούσαν να αποσυνδεθούν από την κρατική παρέμβαση, δηλαδή από την αρχική δέσμευση της περιουσίας του προσφεύγοντος.

Κατά το Δικαστήριο όταν οι αρχές δεσμεύουν περιουσία, αναλαμβάνουν επίσης καθήκον φροντίδας για αυτήν και ευθύνονται για τις ζημίες ή / και την απώλεια περιουσιακών στοιχείων. Κατά  την δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, οι αρχές οφείλουν όχι μόνο να λαμβάνουν τα εύλογα μέτρα που απαιτούνται για τη συντήρησή τους, αλλά και η εθνική νομοθεσία πρέπει επίσης να προβλέπει δυνατότητα να κινηθεί διαδικασία κατά του κράτους προκειμένου να αποζημιωθεί ο ιδιοκτήτης για τη ζημία που υπέστη.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση της ειρηνικής απόλαυσης της περιουσίας του προσφεύγοντος (άρθρο 1 ΠΠΠ) και επιδίκασε ποσό 3.200 ευρώ για ηθική βλάβη και τα δικαστικά έξοδα.

ΔΙΑΤΑΞΗ

Άρθρο 1 ΠΠΠ

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Ο προσφεύγων που είναι Σερβικής καταγωγής, είναι ιδιοκτήτης ενός σπιτιού στο Sunja της Κροατίας. Έζησε εκεί μέχρι τις 04.08.1995, όταν και έφυγε από την Κροατία – δηλαδή μια ημέρα πριν από την έναρξη μιας στρατιωτικής επιχείρησης (γνωστή ως «Επιχείρηση Καταιγίδα»).

Στις 27.09.1995 τέθηκε σε ισχύ ο νόμος περί προσωρινής εξαγοράς και διαχείρισης ορισμένων περιουσιακών στοιχείων στην Κροατία. Ο νόμος προέβλεπε ότι η ιδιοκτησία που ανήκε σε άτομα που είχαν εγκαταλείψει την Κροατία μετά τις 17.10.1990 δεσμευόταν προσωρινά από το κράτος. Έδινε επίσης στις τοπικές αρχές το δικαίωμα να φιλοξενήσουν προσωρινά άλλα άτομα στην εν λόγω ιδιοκτησία.

Στις 23 Μαρτίου 1996, η Επιτροπή Sequestration του Δήμου Sunja εξέδωσε απόφαση για την διάθεση του σπιτιού του προσφεύγοντος για προσωρινή χρήση σε οικογένεια προσφύγων από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Λίγο αργότερα, ο D.V. και η σύζυγός του, τα έξι παιδιά και η αδελφή του μετακόμισαν στην οικία αυτή.

Στις 05.08.1998 τέθηκε σε ισχύ ο νόμος περί ακύρωσης της δέσμευσης («ο ακυρωτικός νόμος»). Κατήργησε τον νόμο για την δέσμευση και προέβλεπε ότι τα άτομα των οποίων η περιουσία είχε, κατά την απουσία τους από την Κροατία, δεσμευθεί και χρησιμοποιηθεί προκειμένου να φιλοξενηθούν άλλοι, θα έπρεπε να υποβάλουν αίτηση στις αρμόδιες τοπικές αρχές της επιτροπής στέγασης για την ανάκτηση της περιουσίας τους.

Ο προσφεύγων επέστρεψε στην Κροατία το 1999, και στις 17.08.2000 υπέβαλε αίτηση για την ανάκτηση της οικίας του στην Επιτροπή Στέγασης του Δήμου Sunja, όπως προβλεπόταν από τον ακυρωτικό νόμο.

Με απόφαση της 25.04.2001, η Επιτροπή Στέγασης ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής Δέσμευσης της 23.03.1996 και διέταξε τον D.V. να εγκαταλείψει το σπίτι του προσφεύγοντος εντός 15 ημερών από την παροχή εναλλακτικής διαμονής από το κράτος. Την ίδια ημέρα, η Επιτροπή Στέγασης διενήργησε επιτόπιο έλεγχο της οικίας του προσφεύγοντος και διαπίστωσε ότι ήταν άθικτο.

Στις 21.03.2003, ο D.V. και η οικογένειά του έφυγαν από την οικία του προσφεύγοντος, και τρεις ημέρες αργότερα, στις 24.03.2003, ο προσφεύγων απέκτησε εκ νέου την περιουσία του. Και στις δύο περιπτώσεις οι υπάλληλοι του αρμόδιου Υπουργείου συνέταξαν αρχεία παράδοσης – παραλαβής χρησιμοποιώντας μια τυποποιημένη φόρμα που περιείχε μια ενότητα σχετικά με την κατάσταση (επισκευή) του ακινήτου. Στις 21.03.2003, ένας υπάλληλος του Υπουργείου και ο D.V. υπέγραψαν μια τέτοια φόρμα. Ωστόσο, στις 24.03.2003 ο ίδιος υπάλληλος και ο προσφεύγων υπέγραψαν άλλη φόρμα. Η ενότητα σχετικά με την κατάσταση του ακινήτου αφέθηκε κενή και στις δύο περιπτώσεις.

Ο προσφεύγων ισχυρίστηκε ότι μετά την δέσμευση της οικίας του την βρήκε σχεδόν άδεια. Σχεδόν όλη η κινητή περιουσία που περιείχετο στην οικία, καθώς και ορισμένα οχήματα και ζώα, είχαν χαθεί και τμήματα της οικίας είχαν καταστραφεί. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι ο προσφεύγων δεν είχε ενημερώσει τις αρχές ότι η οικία του είχε υποστεί ζημιές ή ότι έλειπαν αντικείμενα από αυτό.

Στις 24.03.2003, ένας γείτονας του προσφεύγοντος συνέταξε μια χειρόγραφη αναφορά παρουσία δύο μαρτύρων, στην οποία ανέφερε ότι ένας εκπρόσωπος των αρμόδιων αρχών είχε προηγουμένως δώσει στον προσφεύγοντα ένα κλειδί για την οικία. Ο εν λόγω γείτονας διευκρίνισε όλες τις ζημιές, απαρίθμησε όλα τα αντικείμενα που έλειπαν από την οικία και υπολόγισε το ποσό της ζημιάς που υπέστη. Ούτε οι εκπρόσωποι των αρχών ούτε ο προσφεύγων ήταν παρόντες κατά την καταγραφή των ζημιών.

Βασιζόμενος στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου (προστασία της ιδιοκτησίας) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα δικαιώματα, ο προσφεύγων κατέφυγε στο ΕΔΔΑ παραπονούμενος ότι το κράτος έπρεπε να του καταβάλει αποζημίωση για την δεσμευθείσα περιουσία του, η οποία υπέστη ζημιές από τους πρόσφυγες που τοποθέτησε το κράτος.

ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…

Το Δικαστήριο επισήμανε καταρχάς ότι, λαμβανομένων υπόψη των πορισμάτων των εγχώριων δικαστηρίων στην παρούσα υπόθεση, δεν είχε κανένα λόγο να αμφισβητήσει το γεγονός ότι κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της περιόδου πριν η οικία επιστραφεί στον προσφεύγοντα πολλά αντικείμενα της κινητής περιουσίας του εξαφανίστηκαν ή καταστράφηκαν και ότι η ίδια η οικία υπέστη ζημιές.

Τόσο ο προσφεύγων όσο και η κυβέρνηση φάνηκαν να συμφωνούν ότι η οικία είχε καταστραφεί και λεηλατηθεί από τον D.V., τον προσωρινό κάτοικο στον οποίο το κράτος την είχε εμπιστευτεί το 1996. Το ζήτημα είναι ωστόσο αν το κράτος θα μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνο για αυτήν την παρέμβαση και, εάν ναι, σε ποιο βαθμό.

Το ΕΔΔΑ υπενθύμισε ότι η πραγματική, αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος που προστατεύεται από το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου δεν εξαρτάται απλά από την υποχρέωση του κράτους να μην παρεμβαίνει, αλλά μπορεί να απαιτεί θετικά μέτρα προστασίας, ιδίως όταν υπάρχει άμεση σύνδεση μεταξύ των μέτρων που μπορεί να αναμένει ο προσφεύγων από τις αρχές και της πραγματικής απόλαυσης της περιουσίας του (βλ. Εryneryıldız κατά Τουρκίας [GC], αριθ. 48939/99, § 134, ECHR 2004 ‑ XII και Broniowskiκατά. Πολωνία [GC], αριθ. 31443/96, § 143, ECHR 2004 ‑ V).

Ειδικότερα, όταν η παρέμβαση στο δικαίωμα στην ειρηνική απόλαυση της περιουσίας διαπράττεται από ιδιώτη, προκύπτει θετική υποχρέωση του κράτους να διασφαλίσει ότι, βάσει του εσωτερικού του νομικού συστήματος, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας προστατεύονται επαρκώς από το νόμο και ότι επαρκείς λύσεις παρέχονται βάσει του οποίου το θύμα παρέμβασης μπορεί να διεκδικήσει τα δικαιώματά του – συμπεριλαμβανομένων, όπου ενδείκνυται, αποζημίωση για τυχόν ζημίες που υπέστη (βλ. Kotov κατά Ρωσίας [GC], αρ. 54522/00, § 113, 3 Απριλίου 2012 και Blūmberga κατά Λετονίας, αριθ. 70930/01, § 67, 14 Οκτωβρίου 2008).

Το Δικαστήριο σημείωσε ότι οι ζημίες στην οικία του προσφεύγοντος και η λεηλασία της συνέβησαν στο πλαίσιο της επιστροφής προσφύγων και εκτοπισμένων ατόμων, όπου ενδέχεται να ανακύψουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις του κράτους να αποτρέψει την καταστροφή ή τη λεηλασία αμφισβητούμενης ή εγκαταλελειμμένης περιουσίας.

Το Δικαστήριο επισήμανε επίσης ότι μέρος του νόμου για την δέσμευση ήταν και η προστασία και η διατήρηση της περιουσίας που άφησαν οι ιδιοκτήτες που έφυγαν από την Κροατία κατά τη διάρκεια ή μετά τον πόλεμο και ότι το Κράτος ήταν εκείνο που αρχικά δέσμευσε την οικία του προσφεύγοντος για τις δικές του ανάγκες σχετικά με την παροχή στέγης σε πρόσφυγες. Κατά συνέπεια, το Δημόσιο παραχώρησε την κατασχεθείσα περιουσία του προσφεύγοντος χωρίς τη συγκατάθεσή του, στον D.V. για προσωρινή χρήση. Ο D.V. αργότερα λεηλάτησε και προκάλεσε ζημιές στην περιουσία. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο θεώρησε ότι οι εν λόγω ζημίες και λεηλασίες δεν μπορούσαν να αποσυνδεθούν από την παρέμβαση που προηγήθηκε, δηλαδή από την αρχική δέσμευση της περιουσίας του προσφεύγοντος από το κράτος βάσει νόμου.

Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι είχε επίσης κρίνει ότι όταν οι αρχές δεσμεύουν περιουσία, αναλαμβάνουν επίσης καθήκον φροντίδας για αυτήν και ευθύνονται για τις ζημίες ή / και την απώλεια τέτοιων περιουσιακών στοιχείων (βλ. Dzugayeva κατά Ρωσία, αρ. 44971/04, §§ 27-28, 12 Φεβρουαρίου 2013).

Συνεπώς, κατά την δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, οι αρχές πρέπει όχι μόνο να λαμβάνουν τα εύλογα μέτρα που απαιτούνται για τη συντήρησή της, αλλά και η εθνική νομοθεσία πρέπει επίσης να προβλέπει τη δυνατότητα να κινηθεί διαδικασία κατά του κράτους προκειμένου να αποζημιωθεί ο ιδιοκτήτης για τη ζημία που οφείλεται στην παράλειψη διατήρησης της ιδιοκτησίας σε σχετικά καλή κατάσταση (βλ. Tendam, § 51, 13 Ιουλίου 2010).

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, το Δικαστήριο αποφάσισε ότι η ευθύνη που προκλήθηκε από τις ζημιές και τη λεηλασία της οικίας του προσφεύγοντος θα έπρεπε να επιβαρύνει όχι μόνο τον άμεσο δράστη αλλά και το κράτος. Σημείωσε επίσης ότι η ζημία που υπέστη ο προσφεύγων δεν μπορούσε να θεωρηθεί αναπόφευκτη.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι το κράτος δεν είχε εκπληρώσει τις θετικές του υποχρεώσεις βάσει του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και διαπίστωσε παραβίαση της ειρηνικής απόλαυσης της περιουσίας του προσφεύγοντος.

Δίκαιη ικανοποίηση: Το Δικαστήριο του Στρασβούργου επιδίκασε ποσό 3.200 ευρώ για ηθική βλάβη και 833 ευρώ για έξοδα και δαπάνες

(επιμέλεια:  echracaselaw.com).

ΠΗΓΗechrcaselaw.com