Δίκη χωρίς αυτοπρόσωπη εμφάνιση του κατηγορουμένου, που παραιτήθηκε ρητά αυτού του δικαιώματος! Μη παραβίαση της δίκαιης δίκης

67

ΑΠΟΦΑΣΗ

Dijkhuizen κατά Ολλανδίας της 08.06.2021 (αρ. προσφ. 61591/16)

βλ. εδώ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Δίκαιη δίκη. Ρητή και ελεύθερη παραίτηση από τις εγγυήσεις της.

Ο προσφεύγων συνελήφθη στην Ολλανδία για εμπορία ναρκωτικών και καταδικάστηκε πρωτοδίκως σε κάθειρξη εννέα (9) ετών. Άσκησε έφεση και επιβλήθηκε ο περιοριστικός όρος της εμφάνισης στο αστυνομικό τμήμα και ενώπιον του δικαστηρίου όταν κρίνεται απαραίτητο. Πριν εκδικαστεί η έφεση που άσκησε, συνελήφθη στο Περού για το ίδιο αδίκημα και το εν λόγω κράτος αρνήθηκε την έκδοσή του προκειμένου να παρασταθεί αυτοπροσώπως κατά την εκδίκαση της έφεσης. Άσκησε καταγγελία για παραβίαση της δίκαιης δίκης γιατί  η έφεση του εκδικάστηκε στην Ολλανδία χωρίς την αυτοπρόσωπη εμφάνισή του.

Το Στρασβούργο παρατήρησε ότι στην Ολλανδία προβλέπεται συμμετοχή σε δίκη και μέσω τηλεδιάσκεψης.

Επίσης επισήμανε ότι ούτε το γράμμα ούτε το πνεύμα του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ εμποδίζουν ένα άτομο να παραιτηθεί με δική του ελεύθερη βούληση, είτε ρητά είτε σιωπηρά, από το δικαίωμα των εγγυήσεων μιας δίκαιης δίκης αρκεί να αποδεικνύεται με σαφήνεια, ότι δεν προσκρούει σε δημόσιο συμφέρον  και ο κατηγορούμενος είναι σε θέση να προβλέψει τις συνέπειες της παραίτησης του.

Εν προκειμένω διαπίστωσε ότι η άρνηση του προσφεύγοντος για αυτοπρόσωπη εμφάνιση δηλώθηκε δύο φορές από το δικηγόρο του δημόσια στο  δικαστήριο, και δεν είχε επισημάνει κανένα δημόσιο συμφέρον που θα επηρεαζόταν από την παραίτηση του.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι νομίμως εκδικάστηκε η υπόθεση χωρίς την αυτοπρόσωπη εμφάνιση του προσφεύγοντα και  δεν διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 §1 της ΕΣΔΑ.

ΔΙΑΤΑΞΗ

Άρθρο 6§1

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

Ο προσφεύγων Ment Floor Dijkhuizen είναι ολλανδός υπήκοος, ο οποίος γεννήθηκε το 1966.

Στις 13 Μαρτίου 2008, ο προσφεύγων δικάστηκε, μαζί με πολλούς συγκατηγορούμενους, και καταδικάστηκε σε κάθειρξη  εννέα ετών για εμπορία ναρκωτικών ουσιών και συγκεκριμένα  1.623 κιλών κοκαΐνης στην Ολλανδία. Κατέθεσε έφεση κατά της απόφασης.

Μετά από αναβολή, η έφεση προσδιορίστηκε  να εκδικαστεί στις 25 Νοεμβρίου 2013. Ωστόσο, ο προσφεύγων συνελήφθη στο Περού, κατά παράβαση του περιοριστικού όρου της εμφάνισης στο αστυνομικό τμήμα ή σε δικαστήριο όταν κρίνονταν απαραίτητο. Δεν ήταν σε θέση να παρευρεθεί σε ακροάσεις αυτοπροσώπως. Η καταδίκη του επικυρώθηκε με την απόφαση που εκδόθηκε κατά την δικάσιμο της 21 Νοεμβρίου 2014, αλλά η ποινή του μειώθηκε σε επτά χρόνια και έξι μήνες κάθειρξης.

Βασιζόμενος στο άρθρο 6 (δικαίωμα σε δίκαιη δίκη), ο προσφεύγων παραπονέθηκε ότι παρεμποδίστηκε να παρευρεθεί στην εκδίκαση της έφεσης  στην ποινική του υπόθεση, είτε αυτοπροσώπως είτε μέσω τηλεδιάσκεψης, προσκρούοντας στα  δικαιώματα υπεράσπισης του.

ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…

Όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά της παρούσας υπόθεσης και λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις, το Δικαστήριο αποδέχτηκε χωρίς αμφιβολία ότι ο προσφεύγων, ο οποίος συνελήφθη ως ύποπτος στο Περού, δεν μπόρεσε να επιστρέψει στην Ολλανδία για να συμμετάσχει αυτοπροσώπως στην ακρόαση του Δικαστηρίου στην διαδικασία της έφεσης όπως θα ήθελε.

Το Δικαστήριο παρατήρησε ότι η κυβέρνηση δήλωσε ότι το περουβιανό δίκαιο εμπόδισε την έκδοση ή την προσωρινή παράδοση σε ξένες εξουσίες προσώπων που συνελήφθησαν ως ύποπτοι για εγκληματίες στο ίδιο το Περού. Στήριξαν  την απόφαση τους σε πληροφορίες που έλαβε ένας σύνδεσμος στο Περού από έναν εισαγγελέα του Περού. Ο προσφεύγων βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην αποτυχία του γενικού εισαγγελέα να ζητήσει επίσημη απόφαση σχετικά με την έκδοση ή την αμοιβαία νομική συνδρομή, αλλά δεν επιχείρησε να αμφισβητήσει ότι αυτές οι πληροφορίες ήταν σωστές. Ως εκ τούτου, παρόλο που μια επίσημη απόφαση της αρμόδιας περουβιανής αρχής θα είχε εξαλείψει κάθε πιθανή αμφιβολία, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι για λόγους του περουβιανού δικαίου δεν ήταν δυνατό την κατάλληλη στιγμή να επιτευχθεί η συνεργασία των περουβιανών αρχών με σκοπό την εξασφάλιση της φυσικής παρουσίας του, από την οποία προκύπτει ότι ένα επίσημο αίτημα θα ήταν άσκοπο. Πρέπει να σημειωθεί εν προκειμένω ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, στην οποία αναφέρθηκε ο προσφεύγων στα άρθρα 6 § 5 και 7 § 15 περ. δ επιτρέπει στο κράτος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση, να αρνηθεί την έκδοση ή την αμοιβαία νομική συνδρομή, αντίστοιχα, για λόγους που βασίζονται στη δική του εσωτερική νομοθεσία. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να ειπωθεί ότι οι ολλανδικές αρχές δεν επέδειξαν τη δέουσα επιμέλεια στην αναζήτηση των δυνατοτήτων διεθνούς νομικής συνδρομής.

Υπό τις συνθήκες αυτές, και λαμβάνοντας επίσης υπόψη ότι η επίμαχη διαδικασία αποτελούσε μέρος μιας ουσιαστικής και περίπλοκης ποινικής δίκης στην οποία συμμετείχαν 7 ύποπτοι που όλοι κατοικούσαν σε διαφορετικές χώρες εκείνη την εποχή , το Δικαστήριο θεώρησε  ότι το Εφετείο είχε το δικαίωμα να υποκαταστήσει μια ακρόαση στην οποία ο προσφεύγων συμμετείχε με τηλεδιάσκεψη – όπως επιτρέπεται από το εθνικό δίκαιο – αντί για ακρόαση όπου ο προσφεύγων θα μπορούσε να είχε φυσική παρουσία. Συνεπώς, υπήρχε μια ρεαλιστική επιλογή για τον προσφεύγοντα να συμμετάσχει στην ακρόαση της έφεσής του.

Σύμφωνα με την κυβέρνηση, ο προσφεύγων παραιτήθηκε νομότυπα από το δικαίωμά του να συμμετάσχει στην ακρόαση μέσω τηλεδιάσκεψης.

Όπως έχει κρίνει επανειλημμένα το Δικαστήριο, ούτε το γράμμα ούτε το πνεύμα του Άρθρου 6 της Σύμβασης εμποδίζουν ένα άτομο να παραιτηθεί με δική του ελεύθερη βούληση, είτε ρητά είτε σιωπηρά, από το δικαίωμα των εγγυήσεων της δίκαιης δίκης. Ωστόσο, για να είναι αποτελεσματική για τους σκοπούς της Σύμβασης, η παραίτηση από το δικαίωμα συμμετοχής στη δίκη πρέπει να αποδεικνύεται με σαφήνεια και να συνοδεύεται από ελάχιστες εγγυήσεις ανάλογες με τη σημασία της. Η παραίτηση δεν πρέπει να είναι ρητή, αλλά πρέπει να είναι εκούσια και να αποτελεί εν γνώση παραίτηση από ένα δικαίωμα. Προτού μπορέσει να ισχυριστεί ότι ένας κατηγορούμενος παραιτήθηκε σιωπηρά, μέσω της συμπεριφοράς του, από σημαντικό δικαίωμα σύμφωνα με το άρθρο 6, πρέπει να αποδειχθεί ότι θα μπορούσε εύλογα να προβλέψει ποιες θα ήταν οι συνέπειες της συμπεριφοράς του. Επιπλέον, δεν πρέπει να έρχεται σε αντίθεση με κανένα σημαντικό δημόσιο συμφέρον.

Όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά της παρούσας υπόθεσης, το Δικαστήριο δεν μπορούσε παρά να λάβει υπόψη την αρχική άρνηση του προσφεύγοντος – όπως δήλωσε ο δικηγόρος του κατά τη συνεδρίαση του Εφετείου της 25.11.2013 – να παρουσιαστεί  σε οποιαδήποτε ακρόαση μέσω τηλεδιάσκεψης, είτε ως μάρτυρας είτε ως κατηγορούμενος. Το Δικαστήριο σημείωσε επίσης ότι η συγκατάθεση του προσφεύγοντος για ακρόαση μέσω τηλεδιάσκεψης, που κοινοποιήθηκε από τον δικηγόρο του στις 16.10.2014, αφορούσε μόνο την κατάθεση του ως μάρτυρα κατά τη διαδικασία εναντίον ενός από τους κατηγορούμενους του. Ο προσφεύγων δεν απέσυρε την άρνησή του να συμμετάσχει σε τηλεδιάσκεψη στη δική του υπόθεση. Ακόμη και μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας κατά την εκδίκαση της έφεσης στις 20.10.2014, ο δικηγόρος του προσφεύγοντος επανέλαβε αυτήν την άρνηση εκ μέρους του προσφεύγοντος. Μόνο στο τέλος της διαδικασίας στις 29.10.2014, ο συνήγορός του ανακοίνωσε ότι ο πελάτης του είχε αλλάξει τη θέση του και ήταν διατεθειμένος να συμμετάσχει στην ακροαματική διαδικασία μέσω τηλεδιάσκεψης.

Κατά τη γνώμη του Δικαστηρίου, η επανειλημμένη και σαφής άρνηση του προσφεύγοντος – η οποία διατηρήθηκε για περίοδο 11 μηνών, έως την ολοκλήρωση της επ΄ ακροατηρίου διαδικασίας – δεν μπορούσε να ερμηνευθεί διαφορετικά παρά ως παραίτηση από το δικαίωμα συμμετοχής στην ακρόαση στη δική του υπόθεση. Επιπλέον, δεδομένου ότι η άρνηση του προσφεύγοντος δηλώθηκε δύο φορές από τον συνήγορό του δημόσια στο  δικαστήριο, δεν μπορούσε να διαπιστωθεί ότι η παραίτηση αυτή δεν συνοδεύτηκε από εγγυήσεις ανάλογες με τη σημασία του δικαιώματος που παραιτήθηκε. Τέλος, ο προσφεύγων δεν είχε επισημάνει κανένα δημόσιο συμφέρον, πόσο μάλλον σημαντικό, που θα επηρεαζόταν από την παραίτηση του.

Επομένως, υπό τις περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης, το Εφετείο είχε το δικαίωμα να αγνοήσει το αίτημα του δικηγόρου του προσφεύγοντος στην τελική του αγόρευση για να παρατείνει τη διαδικασία και πάλι, ώστε ο προσφεύγων να μπορεί να συμμετάσχει μέσω τηλεδιάσκεψης.

Το συμπέρασμα αυτό καθιστά περιττό από το Δικαστήριο να εξετάσει τα περαιτέρω επιχειρήματα των διαδίκων, ιδίως το επιχείρημα της Κυβέρνησης ότι ταξιδεύοντας στο Περού με τη δική του ελεύθερη βούληση, ο προσφεύγων συνέβαλε στη δημιουργία της αδυναμίας να παρασταθεί αυτοπροσώπως.

Το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε παραβίαση της δίκαιης δίκης (άρθρο 6 της ΕΣΔΑ) (επιμέλεια echrcaselaw.com).

ΠΗΓΗechrcaselaw.com